Historia dworca w Skierniewicach sięga roku 1845, gdy Skierniewice – centralna lokalizacja na mapie kraju – stały się ważnym punktem Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Ten zabytkowy kompleks kolejowy zapisał się w dziejach jako architektoniczna perła: powstał z myślą o wizycie cara Rosji i do dziś zachwyca unikalnym stylem.

Dworzec od początku zapewniał dobre połączenie komunikacyjne na trasie Warszawa–Wiedeń. Jego losy odzwierciedlały burzliwą historię regionu. Dziś odrestaurowany budynek PKP Skierniewice (wpisany do rejestru zabytków już w 1967 roku) przyciąga turystów i miłośników kolei jako jedna z atrakcji miasta.

Historia dworca w Skierniewicach – początki kolei (1845)

Pierwszy dworzec kolejowy w Skierniewicach zbudowano w 1845 roku, gdy przez miasto poprowadzono słynną Kolej Warszawsko-Wiedeńską. Niewielki budynek stanął naprzeciw obecnej parowozowni, na obszarze, gdzie dziś rozciąga się park miejski Skierniewice. Jego projektantem był architekt Adam Idźkowski, który nadał mu nietypowy, orientalny charakter – styl mauretański, rzadko spotykany w architekturze kolejowej. Dworzec pełnił funkcję stacji carskiej: zatrzymywały się tu pociągi, gdy do pobliskiej rezydencji (dzisiejszy Pałac Prymasowski) przybywał car lub jego goście. Co ciekawe, wnętrze budynku zaprojektowano tak, by mogło służyć także jako sala teatralna – organizowano tam przedstawienia dla uprzywilejowanych podróżnych.

Historia dworca w Skierniewicach – nowy gmach z 1875 roku

Dynamiczny rozwój kolei oraz rosnące znaczenie Skierniewic wymagały większego i nowocześniejszego obiektu. Nowy budynek dworca powstał w latach 1874–1875 według projektu Jana Heuricha (starszego), ucznia Henryka Marconiego. Okazały gmach wzniesiono w modnym wówczas stylu gotyku angielskiego (tzw. styl ceglany) z bogato zdobioną elewacją z cegły oraz wnętrzami wykończonymi w stylu neoklasycystycznym. Architektura dworca nawiązywała luźno do form średniowiecznych zamków obronnych, a reprezentacyjna forma miała cieszyć oko cara Rosji, którego pociąg często tędy przejeżdżał w drodze do skierniewickiej rezydencji. Budynek zwracał uwagę długą fasadą z ryzalitami i dekoracyjnymi łukami okien. Już w 1875 roku należał do najpiękniejszych stacji na trasie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, oferując podróżnym nowoczesne udogodnienia swojej epoki. W 1893 r. dobudowano efektowną zadaszoną wiatę peronową o konstrukcji drewniano–żelaznej, chroniącą pasażerów przed niepogodą.

Wojenne losy i odbudowa dworca kolejowego

Na początku XX wieku dworzec tętnił życiem, jednak I wojna światowa okazała się dla niego tragiczna. W 1914 roku, podczas działań wojennych, zabytkowy budynek spłonął niemal doszczętnie. Po zakończeniu wojny postanowiono odbudować stację – przywrócono ją do użytku, rekonstruując gmach według oryginalnych planów Jana Heuricha. Dzięki temu zachowano historyczny wygląd dworca, choć upływ czasu i kolejne dekady odcisnęły na nim swoje piętno. W okresie II wojny światowej budynek nie uległ poważniejszym zniszczeniom, ale na stacji doszło do dramatu – w sierpniu 1944 r. niemiecka formacja Bahnschutz spaliła na bocznicy wagon z więźniami Pawiaka, co pochłonęło wiele ofiar.

Powojenna renowacja zabytku

Po wojnie dworzec w Skierniewicach wciąż służył pasażerom, ale stopniowo tracił dawny blask. W latach 50. we wnętrzach pojawiły się charakterystyczne socrealistyczne sgraffita autorstwa braci Mieczkowskich, przedstawiające alegorie sztuk pięknych oraz sceny z życia miasta i kolejarzy. Dopiero pod koniec XX wieku podjęto kompleksową renowację zabytkowego obiektu. Prace konserwatorskie w latach 1980–2003 przywróciły dworcowi historyczny wygląd – usunięto wtórne tynki, odsłaniając oryginalną ceglaną elewację oraz odrestaurowano bogate detale architektoniczne. Dzięki gruntownemu remontowi z lat 90. XX w. dworzec znów zachwyca swoją neogotycką formą i uchodzi obecnie za jeden z najpiękniejszych w Polsce. W 2010 roku na peronie pierwszym (kierunek Warszawa) ustawiono pomnik Stanisława Wokulskiego – bohatera powieści Lalka Bolesława Prusa – na pamiątkę literackiej sceny rozgrywającej się na tej stacji. Odrestaurowany obiekt stał się nie tylko funkcjonalnym dworcem, ale i wizytówką miasta: kręcono tu sceny do filmów, m.in. adaptacji Ziemi Obiecanej Andrzeja Wajdy.

Dworzec PKP w Skierniewicach – ciekawostki

• Cesarski zjazd (1884) – We wrześniu 1884 r. w skierniewickim pałacu prymasowskim odbył się zjazd trzech cesarzy (Rosji, Prus i Austro-Węgier). Na dworcu w Skierniewicach wysiadł wówczas m.in. car Aleksander III, witany z honorami na stacji przygotowanej na tak znamienitych gości.

• Orientalny pierwowzór – Pierwszy skierniewicki dworzec z 1845 r. wyróżniał się orientalną architekturą. Był to tzw. „dworzec carski”, zaprojektowany w stylu mauretańskim przez Adama Idźkowskiego – budynek pełnił funkcję poczekalni dla sali teatralnej dla dworskiej publiczności.

• Dworzec dla cara – Okazały gmach z 1875 r. zbudowano specjalnie z myślą o carze. Według przekazów miał on zachwycić Aleksandra II lub później Aleksandra III podczas wizyt w pobliskim pałacu w Skierniewicach. Dworzec stał się wizytówką Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i symbolem potęgi imperium.

• Filmowa sceneria – Zabytkowy dworzec wielokrotnie pojawiał się w kulturze. Posłużył jako plan filmowy do ekranizacji Ziemi Obiecanej (1974) i serialu Lalka (1977), oddając realia XIX wieku. Historyczny charakter stacji przyciąga twórców filmowych po dziś dzień.

• Literacka legenda – Z dworcem w Skierniewicach wiąże się wątek z powieści Lalka. Stanisław Wokulski właśnie na tej stacji wysiadł nocą z pociągu, targany rozpaczą, by targnąć się na życie. Dziś postać Wokulskiego upamiętnia pomnik na peronie – legenda głosi, że można wsunąć miłosny liścik w szczelinę jego surduta, by bohater wsparł zakochanych swoją historią.

Podsumowanie

Historia dworca w Skierniewicach to ważna część dziedzictwa kolei i miasta, ale na tym nie kończą się turystyczne atrakcje Skierniewic –obejmują również zabytkowy Park Miejski z Pałacem Prymasowskim, gotycki Kościół Świętego Jakuba czy pobliski Bolimowski Park Krajobrazowy. Skierniewice, położone blisko autostrady A2 i na skrzyżowaniu ważnych linii kolejowych, łączą dogodny dojazd z kameralnym urokiem. Na gości czeka wysoki standard noclegów – np. wynajem apartamentów w centrum z pełnymi udogodnieniami biznesowymi (m.in. nowoczesne sale konferencyjne) i zapewnionym bezpieczeństwem i prywatnością. Warto rozważyć nocleg Skierniewice w takim obiekcie, oferującym m.in. parking z ładowaniem aut elektrycznych, co czyni go przyjaznym także dla podróżujących samochodami elektrycznymi.